ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΑ & ΒΟΤΑΝΑ

Σημείωση : Για κάθε σας ενημέρωση και πληροφορία σχετικά με το θέμα, μπορείτε να απευθύνεστε στην Ένωση Αρωματικών Φαρμακευτικών Φυτών Ελλάδας (ΕΑΦΦΕ)


Τα αρωματικά φυτά και βότανα πάντα είχαν μια ιδιαίτερη θέση σε όλους τους αρχαίους λαούς. Πάντα θεωρήθηκαν σαν η έκφραση της γενναιοδωρίας της φύσης καθώς και η έκφραση της ομορφιάς. Μας προσφέρουν τροφή, οξυγόνο, άρωμα, ομορφιά και γενικότερα υγεία σε όλα τα επίπεδα. Οι θεραπευτικές ιδιότητες τους είναι γνωστές από πολύ παλιά. Ο πατέρας της ιατρικής ο Ιπποκράτης είχε μιλήσει αρκετά για τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. Με το ίδιο θέμα ασχολήθηκαν και ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης αργότερα.

Αυτή η αναγνώριση της θεραπευτικής αξίας των φυτών δεν απαντάται μονάχα στην Ελλάδα. Οι Κινέζοι, οι Σουμέριοι, οι Βαβυλώνιοι, οι Αιγύπτιοι αναγνώριζαν επίσης την αξία τους. Σημαντική ήταν και η συμβολή του Παράκελσου σ’ αυτό το θέμα. Αυτός ο μεγάλος αλχημιστής και γιατρός πρέσβευε τη χρήση του μεγαλου φαρμακείου της φύσης και υποστήριζε ότι η μορφή των φυτών είναι ενδεικτική των ασθενειών που θεραπεύουν.

Ένα από τα πιο αγαπημένα φυτά των αρχαίων Ελλήνων υπήρξε η δάφνη του Απόλλωνα, αφού σε αυτή απέδιδαν θεϊκές ιδιότητες. Με τα φύλλα της έφτιαχναν στεφάνια και στόλιζαν τα κεφάλια των αθλητών ή των δοξασμένων. Στεφάνια επίσης έφτιαχναν και από άλλα φυτά, όπως από μαϊντανό, δυόσμο και μάραθο.

Η συνήθεια αυτή πέρασε και στους Ρωμαίους. Αυτοί όμως θαυμάζοντας το φρέσκο και δροσερό άρωμα τους, τα αξιοποίησαν χρησιμοποιώντας τα στις σαλάτες. Σιγά σιγά άρχισαν να τα προσθέτουν και στα φαγητά τους. Εκτός από την κουζίνα τα χρησιμοποίησαν και στο λουτρό τους, όπου έτριβαν τα άνθη τους. Κυρίως δε, χρησιμοποιούσαν πολύ τα άνθη της λεβάντας, γι’ αυτό το φυτό πείρε στα λατινικά το όνομα του (Lavandula) από το ρήμα Lavare σημαίνει «πλένομαι».

Ένα άλλο πολύ αγαπημένο φυτό των Ρωμαίων υπήρξε τι δεντρολίβανο. Το χρησιμοποιούσαν τόσο στην κουζίνα όσο και για να αρωματίσουν διάφορα υγρά. Έτσι, σιγά σιγά, η αγάπη γι΄αυτά τα φυτά περνάει στην Ευρώπη, όπου πια καλλιεργούνται κατά κόρον στα μοναστήρια μαζί με τα φαρμακευτικά φυτά. Οι μοναχοί διατηρούν τις παλιές συνταγές μαζί με καινούργιες, θεραπευτικές ή άλλες, που τις κρατάνε μυστικές.

Ο Καρλομάγνος, το 800 μ.Χ., φτιάχνει μια λίστα από φυτά που τα ονομάζει «επίσημα φυτά» και διατάζει να καλλιεργούνται όλα στους βασιλικούς κήπους. Ο ίδιος έδωσε ένα κλασσικό ορισμό σ΄αυτά τα φυτά: τα ονόμασε «ο φίλος του γιατρού και η δόξα του μάγειρα». Τον 15ο αιώνα, όπως ήδη αναφέραμε, γίνεται η μεγάλη επανάσταση με τα διάφορα φυτά και τα σχετικά βιβλία που κυκλοφόρησαν. Ανάμεσα σ΄αυτά, το πιο φημισμένο της εποχής, είναι το βιβλίο που εκδόθηκε το 1649 από ένα φαρμακοποιό και αστρολόγο, τον Αγγλο Nicholas Culpeper, ο οποίος περιέγραψε 369 φυτά με τις ιδιότητες τους, που δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα έξυπνο μείγμα ιατρικής, λαϊκής παράδοσης, και μαγείας.

Έτσι, λοιπόν, οι δύο κατηγορίες των φυτών ενώνονται και επέρχεται μια ταυτοποίηση, αφού όλα σχεδόν τα αρωματικά φυτά θεωρούνται και θεραπευτικά. Στον 19ο αιώνα παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο που αναφέραμε και για τα καθαρά φαρμακευτικά φυτά. Η βιομηχανία των αρωμάτων και των καλλυντικών τα χρησιμοποιεί σαν πρώτη ύλη, ενώ το ίδιο κάνει η βιομηχανία των τροφίμων και των ποτών.

Σήμερα η παγκόσμια βιομηχανία των τροφίμων, των ποτών και των καλλυντικών, αλλά και των φαρμάκων, επιστρέφει ξανά στη φύση, με αποτέλεσμα όλο και περισσότερα φυτά να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των προϊόντων τους.

Με το πέρασμα του χρόνου και την ανάπτυξη της επιστήμης αυτές οι απόψεις ξεχάστηκαν ή περιφρονήθηκαν. Είναι γνωστό βέβαια ότι πολλά φάρμακα χρησιμοποιούν σαν πρώτη ύλη τα φυτά. Το ίδιο γίνεται με τα καλλυντικά και τα αρώματα. Στην εποχή μας οι άνθρωποι αρχίζουν να ενδιαφέρονται ξανά για αυτά τα θέματα, στην προσπάθεια τους να ζήσουν πιο φυσικά. Έτσι η βοτανοθεραπεία, η αρωματοθεραπεία, ή η θεραπεία με τα ανθο-ιάματα αρχίζουν και κερδίζουν πάλι έδαφος. Αλλά ακόμα κι αν κάποιες φορές περιφρονήθηκαν οι θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών, ποτέ τα λουλούδια δεν σταμάτησαν να συνοδεύουν τον άνθρωπο από τις πιο καθημερινές, μέχρι τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής του. Όλοι είναι ικανοί να γνωρίζουν ότι τα λουλούδια εκφράζουν ένα πλήθος συναισθημάτων. Σήμερα η παγκόσμια βιομηχανία των τροφίμων, των ποτών και των καλλυντικών, αλλά και των φαρμάκων, επιστρέφει ξανά στη φύση, με αποτέλεσμα όλο και περισσότερα φυτά να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των προϊόντων τους.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Δενδρολίβανο ή Αρισμαρί: Rosmarinus officinalis
Οικογένεια: Labiatae

Αειθαλής φρυγανώδεις θάμνος, αυτοφυής στη Μεσόγειο. Έχει ύψος 0,5-1 μ. ή και περισσότερο, αν το έδαφος είναι γόνιμο. Έχει φύλλα γραμμοειδή, δερματώδη, πράσινα πάνω και άσπρα από κάτω και άνθη κυανόλευκα που βγαίνουν πολλά μαζί στις μασχάλες των φύλλών σχηματίζοντας επάκρυος βότρυς.

Ως φαρμακευτικό, όπως φανερώνει και το όνομα του (officinalis), έχει σπουδαίες ιδιότητες. Είναι εξαίρετο τονωτικό, σπασμολυτικό, χολαγωγό, αντιφυσητικό, ισχυρό εμμηναγωγό και εκτρωτικό. Σε γαργάρες εξαλείφει τις άφθες και τον πονόλαιμο.

Το δεντρολίβανο θεωρείται τονωτικό και βοηθητικό της σεξουαλικής λειτουργίας. Τονώνει τη λειτουργία του ήπατος, βοηθά στη μείωση της χοληστερίνης και αναζωογονεί τον κουρασμένο οργανισμό. Σαν προσθετικό σε διάφορα παρασκευάσματα ανακουφίζει τον πονόδοντο. Κατά της τριχόπτωση και της πιτυρίδας. Στην μαγειρική θεωρείται εξαιρετικό αρωματικό για ψητά και τηγανητά ψάρια.

Βασιλικός: Ocimum basilicum
Οικογένεια: Labiatae

Ο βασιλικός έχει καταγωγή από τροπικές περιοχές. Ανήκει στο γένος Ocimum που περιλαμβάνει 60 είδη. Υπάρχουν βασιλικοί με φύλλα μεγάλα, μήκους μέχρι και 10 εκ., με τα οποία έκαναν ντολμάδες στη Κρήτη παλαιότερα! Το άρωμα τους είναι επίσης διαφορετικό, μπορεί να θυμίζει λεμόνι, λιβάνι, κανέλα, γαρύφαλλο κ.α.

Η ονομασία του προέρχεται από την ελληνική λέξη βασιλεύς. Μονοετής ή πολυετής (σε θερμές περιοχές) πόα 20-100 εκ., με φύλλα ωοειδή ακέραια ή οδοντωτά, πράσινα ή ιωδίζοντα ή μελανωπά και άνθή μικρά, λευκά ή λευκορόδινα, σε επάκριους στάχεις.

 Είναι πολύμορφο είδος όσον αφορά το μέγεθος και το χρώμα των φύλλων κ.λ.π. με ονόματα όπως σγουρός, πλατύφυλλός, αθάνατος (πολυετής) κ.λ.π. Φυτό λαϊκό, ευδοκιμεί σε έδαφος πλούσιο σε οργανική ουσία. Δεν πρέπει να αφήνουμε να διψά, διαφορετικά ανθίζει πρόωρα και καταστρέφεται.

Ο Ιπποκράτης έδινε τον βασιλικό ως φάρμακο εναντίον της δυσκοιλιότητας, ως αντιεμετικό και για την καρδιά. Ο Πλίνιος συνιστούσε αρωματισμένο με βασιλικό ξύδι για τις λιποθυμίες. Ο Διοσκουρίδης τον θεωρούσε μαλακτικό της κοιλιάς, διουρητικό, γαλακταγωγό αλλά και δύσπεπτο. Συνιστούσε το χυμό του για το θάμπωμα των ματιών και για την καταρροή. Ο ίδιος αναφέρει ότι έφτιαχναν ένα άρωμα από βασιλικό, το «ωκίμινον μύρον». 

Η λαϊκή ιατρική θεωρεί τον βασιλικό φυτό με σπασμολυτικές ιδιότητες, ηρεμιστικό και βοηθητικό των λειτουργιών του στομάχου. Πιστεύεται πως εκείνος που διέδωσε τον βασιλικό στη Μεσόγειο ήταν ο Μέγας Αλέξανδρος. Εκείνος τον είδε στην Ινδία, εντυπωσιάστηκε, και ο στρατός του τον μετέφερε στην Ευρώπη. Είναι βέβαιο, όμως, ότι οι Έλληνες τον γνώριζαν πολύ πριν από την εκστρατεία του Αλέξανδρου και τον αναφέρουν προγενέστεροί του ποιητές. 

Η ελληνική λαϊκή παράδοση συνδέει το φυτό με την Αγία Ελένη: Όταν πήγε στην Παλαιστίνη αναζητώντας το σταυρό του χριστού, είδε ένα θάμνο που μοσχομύριζε. Το θεώρησε θεϊκό σημάδι. Έσκαψε κάτω από τη ρίζα του και βρήκε τον σταυρό, το πιο ιερό σύμβολο του χριστιανικού κόσμου!

Χρησιμοποιείται στην μαγειρική για αρωματισμό σαλτσών. Το εκχύλισμα του βασιλικού προλαμβάνει τις άφτρες, τους πονοκεφάλους, βοηθά στην πέψη και καταπραΰνει νεύρα και σπασμούς.

Δάφνη ή Βαγιά ή Φυλλάδα: Laurus nobilis
Οικογένεια: Lauraceae

Αειθαλές δένδρο ή δενδρύλλιο, αυτοφυές στη Μεσόγειο. Τα φύλλα είναι δερματώδη και έχουν σχήμα λογχοειδές. Τα άνθη βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων σε ομάδες ανά 4-6 και είναι εύοσμα. Ο καρπός ωοειδής, κυανόμαυρος, μοιάζει σε μέγεθος με τον καρπό της αγριελιάς.

Στη δάφνη αποδίδονται φαρμακευτικές ιδιότητες από τα προϊστορικά χρόνια. Ο Ιπποκράτης τη χορηγούσε ως αναλγητικό μετά τον τοκετό και σε διάφορα γυναικολογικά προβλήματα. Με δαφνέλαιο θεράπευε τη στειρότητα. Ο Διοσκουρίδης συνιστούσε το αφέψημα της σε παθήσεις της κύστης και της μήτρας, τους λιωμένους καρπούς της στο άσθμά και στη φυματίωση και το χυμό τους σε περιπτώσεις βαρηκοΐας και κόπωσης. 

Στη λαϊκή θεραπευτική θεωρείται ως αντιρρευματικό, εναντίον της παραμορφωτικής αρθρίτιδας και ως βοηθητικό της πέψης. Με μηχανική συμπίεση των καρπών παίρνουμε το δαφνέλαιο και από την απόσταξη των φύλλων αιθέριο έλαιο. Από το ’γιο Όρος εξάγεται άριστης ποιότητας δαφνέλαιων με βρασμό των καρπών.

Το εκχύλισμα της δάφνης καταπολεμά τα φουσκώματα, ανοίγει την όρεξη και τονώνει τα τεμπέλικα στομάχια. Αντισηπτική, είναι πολύτιμη για το συνάχι και τη βρογχίτιδα. Το δαφνέλαιο είναι κατάλληλο για τους ρευματισμούς.

Δυόσμος ή Αβάρσαμος: Mentha spicata
Οικογένεια: Labiatae

Φυτό ποώδες, πολυετές, όμοιο με τη μέντα, διαφέρει ότι έχει ιδιάζουσα οσμή, τα φύλλα του είναι άμισχα, λεπτότερης υφής και λίγο ρυτιδωμένα, οι ταξιανθίες του πιο λεπτές και πιο μικρές. Η καταγωγή αυτού του είδος είναι άγνωστη.

Στην αρχαιότητα ήταν φάρμακο εναντίον της χολέρας αλλά και αντιεμετικό. Ο Διοσκουρίδης τον συνιστούσε ως κατάπλασμα για πονοκεφάλους. Ο χυμός του θεράπευε πόνους των αυτιών. 

Χρησιμοποιείται πολύ στην μαγειρική. Στον δυόσμο αποδίδονται πολλές ευεργετικές ιδιότητες, όπως καταπολέμηση των πόνων του στομάχου, της ναυτίας, του λόξυγκα και υποβοήθηση στην πέψη. Επίσης προσφέρει πολλά κατά της νευρώσεων και τις διάφορες εκδηλώσεις της: αϋπνίες, σπασμοί, τρεμούλες, ημικρανίες, ταχυπαλμίες.

Φασκομηλιά: Salvia fruticosa
Οικογένεια: Labiatae

Θάμνος 30-80 εκ. αειθαλής με ημιξυλώδεις βλαστούς. Φύλλα γκριζοπράσινα, λογχοειδή, χνουδωτά που στη βάση τους φέρουν δύο λοβούς, ένα από κάθε πλευρά ώστε το φύλλο να φαίνεται τρίλοβο. ’νθη λευκά έως ιώδη ή ρόδινα 2-6 ανά σπόνδυλο, σχηματίζουν βότρυ 10-15 εκ. Ανθίζει από Απρίλιο μέχρι Ιούνιο ανάλογα με το υψόμετρο της. Φρυγανώδες φυτό που φυτρώνει σε χερσαίους ή πετρώδεις τόπους (υψόμετρο 50-1000 μ). Η ευρύτερη γεωγραφική του εξάπλωση είναι οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.

Η ονομασία του φυτού (Salvia) από το λατινικό ρήμα salvare, που σημαίνει σώζω, φανερώνει την ιατρική αξία του βοτάνου. Είναι δηλαδή το φυτό σωτήρας! Η απόδοση σε αιθέριο έλαιο είναι 2-4 %. Κύρια συστατικά του είναι η κινεόλη, η θουγιόνη και η καμφορά. Είναι εντομοδιωκτικό (σκώρος, έντομα σιτηρών κ.λ.π.). 

Ως φαρμακευτικό θεωρείται σπασμολυτικό, αντιδιαρροικό, αντιιδρωτικό, εναντίον του πονόλαιμου, πονοκεφάλου κ.λ.π. σύμφωνα με τον Ιπποκράτη (4ος αιώνας π.Χ.), είναι φάρμακο κατά των πνευμονικών νόσων, αλλά το συνιστούσε και για διάφορα γυναικολογικά προβλήματα. Ο Διοσκουρίδης (1ος αιώνας μ.Χ.), θεωρούσε τη φασκομηλιά ως διουρητικό, αιμοστατικό, και εμμηναγωγό φάρμακο. 

Η λαϊκή ιατρική τη χρησιμοποιεί για τη θεραπεία πάρα πολλών νοσημάτων. Θεωρείται σχεδόν πανάκεια! Πιο συχνά χρησιμοποιείται για παθήσεις του αναπνευστικού, σε γυναικολογικά προβλήματα, αλλά και ως αφροδισιακό κ.α. 

Σε πολύ θερμές περιοχές της ερήμου πίνουν ένα αφέψημα με μείγμα βοτάνων στο οποίο κυριαρχεί το φασκόμηλο, πιστεύοντας ότι περιορίζει την απώλεια υγρών και εμποδίζει την αφυδάτωση. Το εξαίρετο τονωτικό, καταπολεμά την κούραση, βοηθά άτομα που βρίσκονται σε ανάρρωση και φασκόμηλο είναι διευκολύνει την πέψη. 

Συνιστάται σε άτομα που υποφέρουν από υψηλή εφίδρωση. Ισορροπεί ήπια τον οργανισμό των γυναικών που πάσχουν από σπάνια έμμηνα ή πρόωρη εμμηνόπαυση. (θα πρέπει να αποφεύγεται σε συχνή χρήση από γυναίκες που εκκρίνουν πολλά οιστρογόνα). Στην Κρήτη δίνανε παλαιότερα φασκόμηλο με μέλι στα παιδία για να κοιμούνται.

 Όπως συμβαίνει με όλα τα βότανα, δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση της, επειδή έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις δηλητηριάσεως. Χρησιμοποιείται ως καρύκευμα και ως συντηρητικό στη βιομηχανία τροφίμων και ελαίων.

Μέντα: Mentha piperita
Οικογενεια: Labiaceae

Ήταν ένα σπουδαίο αρωματικό φυτό για τους αρχαίους (Αιγυπτίους, Έλληνες και Ρωμαίους). Ο Διοσκουρίδης, ο Ιπποκράτης και ο Πλίνιος, το ανέφεραν συχνά σαν φυτό με μεγάλη φαρμακευτική αξία και ωραιότατο άρωμα. Οι αρχαίοι Έλληνες έτριβαν τα τραπέζια τους με δυόσμο, πριν καθίσουν να φάνε. Επίσης τον έριχναν στο νερό του μπάνιου τους. Υπάρχουν πάρα πολλές ποικιλίες.

Περιέχει μια δροσιστική ουσία, τη μενθόλη. Είναι εξαιρετικά αντισηπτική, καταπολεμά το συνάχι τη γρίπη και τον πονόλαιμο. Είναι επίσης χωνευτική, ηρεμιστική σε μικρή δόση και αφροδισιακή σε μεγάλες δόσεις.

Τα αιθέρια έλαια από αυτά τα φυτά έχουν εξαιρετική αξία στον αρωματισμό αρκετών προϊόντων (οδοντόπαστες, τσίχλες κ.λ.π.)

Ρίγανη: Origanum vulgare και Origanum onites
Οικογένεια: Labiatae

Με το όνομα ρίγανη στην Ελλάδα εννοούνται δυο διαφορετικά είδη. Το πρώτο (O. vulgare) είναι πολυετές, ημιξυλώδεις στη βάση του, τριχωτό φυτό, ύψους μέχρι 80-90 εκ. Φυτό ορθίας ανάπτυξης, με βλαστούς πολύκλαδους. Φύλλα έμμισχα ωοειδή ή ελλειψοειδή, πυκνά, τριχωτά. ’νθη λευκά σχηματίζοντας επάκριες ταξιανθίες (κορύμβους). Φυτό ξηροφυτικό που φυτρώνει σε βραχώδεις λόφους και σε γκρεμνά.

Αυτοφύεται στην Ανατολική Μεσόγειο, απ’ όπου και κατάγεται. Απαντάται σε ολόκληρη την Ελλάδα αλλά προτιμά τις ξηροθερμικές πριοχές της Ν. Ελλάδας σε υψόμετρα από 0 έως 1500μ. Πιθανώς είναι η ορίγανος η λευκή του Θεοφράστου και η ορίγανος η ηρακλειώτικη του Διοσκουρίδη την οποία χρησιμοποιούσαν από αρχαιοτάτων χρόνων ως αρτυματικό.

Το δεύτερο είδος ρίγανης (O. onites) είναι όμοιο με το πρώτο αλλά διαφέρει κυρίως στο ότι έχει φύλλα καρδιοειδή ή ωοειδή βραχύμισχα. Τα άνθη σχηματίζουν μεγαλύτερες και συμπαγείς ταξιανθίες που είναι συνήθως στη κορφή του κύριου βλαστού. Μεταξύ τους τα δύο είδη σχηματίζουν ένα φυσικό υβρίδιο στις περιοχές όπου τα δύο είδη γειτονεύουν.

Περιέχει αιθέριο έλαιο από 2-5% και τα κύρια συστατικά του είναι οι φαινόλες, καρβακρόλη και θυμόλη. Φυτά από την Κρήτη έδειξαν υψηλό ποσοστό καρβακρόλης (μέχρι 75%) και ελάχιστη θυμόλη. Το αιθέριο έλαιο έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων ως συντηρητικό. Επίσης βρέθηκε πειραματικά ότι είναι ισχυρό μικροβιοκτόνο, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε καρβακρόλη.

Στην αρχαιότητα χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία του βήχα (μαζί με μέλι), των αμυγδαλών και τις άφθες. Επίσης, χορηγούσαν το αφέψημα της ρίγανης σε θεραπευτικά λουτρά για τη φαγούρα και την ψώρα. Η λαϊκή θεραπευτική τη χρησιμοποιεί ως τονωτικό και ευστόμαχο.

Και τα δύο είδη ρίγανης είναι από τα ωραιότερα αρτυματικά και μυρωδικά φυτά. Είναι από τα πιο γνωστά ευρέως χρησιμοποιούμενα βότανα σε διάφορες κουζίνες. Χρησιμοποιούνται τα φύλλα και οι κορφές του φυτού, φρέσκα ή αποξηραμένα.

Χαμομήλι: Matricaria chamomila
Οικογένεια: Asteraceae

Μονοετές ποώδες φυτό με βλαστούς λείους όρθιους 10-30 εκ. Φύλλα δις ή τρις πτεροσχιδή, με φυλλάρια τριχοειδή. Τα άνθη σε κεφάλια που μοιάζουν σαν μικρή μαργαρίτα. Τα περιφερειακά ανθίδια είναι γλωσσοειδή λευκού χρώματος. Τα κεντρικά είναι σωληνοειδή κίτρινα. Τα σπέρματα (αχαίνια) είναι μικρά 1 χιλ. μήκος, σχήματος υποκυλινρικού, λίγο κυρτά. Ανθίζει την άνοιξη και έχει χαρακτηριστική οσμή. Μεσογειακό φυτό που φυτρώνει σε χέρσους τόπους και άκρες μονοπατιών.

Η ελληνική ονομασία χαμόμηλο οφείλεται στο αρχαίο χαμαίμηλον «δια την προς τα μήλα ομοιότητα της οσμής», όπως λέει ο Γαληνός. Ήταν δηλαδή τα μήλα που βρίσκονταν «χαμαί». Λόγω του σχήματος του οι Αιγύπτιοι το αφιέρωσαν στον ήλιο. Στην Ελλάδα το λένε και λουλούδι του Αγίου Γεωργίου, επειδή ανθίζει την εποχή της γιορτής του (23 Απριλίου).

Φυτό που χρησιμοποιείται συνεχώς από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα και αναφέρεται από όλους τους γιατρούς της αρχαιότητας! Πλούσια πηγή αντιοξειδωτικών ουσιών (φλαβόνες). Είναι ευστόμαχο, αντιφυσητικό, αντιφλεγμονώδες, αντιαλλεργικό και αντιφλογιστικό σε δερματίτιδες ή επιπεφυκίτιδα. Οι Έλληνες γιατροί της αρχαιότητας το συνιστούσαν για τα νεύρα και τις παθήσεις των νεφρών και του συκωτιού, ενώ ο Ιπποκράτης το θεωρούσε εμμηναγωγό, όταν καταναλωνόταν χλωρό. 

Έτσι, ίσως, εξηγείται το όνομα του γένους (matricaria από το λατινικό matrix = μήτρα). Ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι αποβάλλει τις πέτρες από την ουροδόχο κύστη και θεραπεύει τα φουσκώματα, τον ίκτερο, τις άφθες του στόματος. Η λαϊκή ιατρική το χρησιμοποιεί για τη θεραπεία δερματικών παθήσεων, τραυμάτων, νοσημάτων της στοματικής κοιλότητας, κ.α. Θεωρείται καλό καταπραϋντικό και άριστο αντισηπτικό φάρμακο.

Συμμετέχει σε πολλά καλλυντικά όπως βαφές αντηλιακά, κρέμες κ.α. Ανθή χαμόμηλου και μολόχας συλλέγονται ακριβώς την ίδια εποχή (’νοιξη) και συνδυάζονται άριστα σε ροφήματα. Με χαμόμηλο φτιάχνεται ένα από τα πιο διαδεδομένα εγχύματα, γνωστό σε πολλούς λαούς.

Καταναλώνεται συνήθως ως χαλαρωτικό και για την αντιμετώπιση της αϋπνίας, καθώς και για κομπρέσες στα μάτια, ενώ δίνει ζωηρές ανταύγειες στα ξανθά μαλλιά. Η χρήση του στη μαγειρική είναι περιορισμένη. Στην παραδοσιακή μαγειρική δεν γνωρίζουμε να χρησιμοποιείται.

Τσουκνίδα: Urtica piluliferaκαι Urtica urens
Οικογένεια: Urticaceae

Κοινότατο φυτό που μπορεί να συναντήσει κανείς παντού, κυρίως σε χέρσα και αζωτούχα εδάφη, σε ερείπια παλαιών κατοικιών και σε στάνες. Είναι πόα ετήσια με απλό και όρθιο στέλεχος η διακλαδισμένο. Ύψος 20-70 εκ. Τα φύλλα της είναι ωοειδή, οξέα, πριονωτά και τα άνθη της πράσινα, μικρά επί του ίδιου σταχυόμορφου βότρυ. Είναι φυτό μονόικο δίκλινο. Χαρακτηρίζεται από τις κνηστικές τρίχες που υπάρχουν σε ολόκληρο το φυτό. Οι τρίχες αυτές είναι επιμήκεις με οξύ άκρο το οποίο καταλήγει σε ένα εύθραυστο σφαιρίδιο, γεμάτο με ουσίες που προκαλούν κνησμό. Μόλις η επιμήκης άκρη εισχωρήσει στο δέρμα, σπα το σφαιρίδιο.

Πολύτιμη πηγή μετάλλων και χλωροφύλλης. Είναι η κύρια πηγή της χλωροφύλλης που διακινείται στο εμπόριο. Στα φύλλα της υπάρχει μυρμηκικό οξύ καθώς και τανίνες και βιταμίνες A και C. Χρησιμοποιήθηκε από την ιατρική για τις αιμοστατικές, αντιδιαβητικές και διουρητικές της ιδιότητες.

Ο Ιπποκράτης τη χρησιμοποίησε κυρίως για την αντιμετώπιση γυναικολογικών προβλημάτων. Ο Διοσκουρίδης συνιστούσε τσουκνίδα για τα δαγκώματα των σκύλων, τις γάγγραινες, καρκινικά έλκη, ρινική αιμορραγία, αναπνευστικά προβλήματα, πνευμονία, ως αποχρεμπτικό, εμμηναγωγό και ως θεραπευτικό της στοματικής κοιλότητας. Πίστευε, ακόμη, ότι η τσουκνίδα έχει διεργετικές ιδιότητες.

Η λαϊκή ιατρική τη χρησιμοποίησε σε πλήθος νοσημάτων του αναπνευστικού, σε δερματολογία και γυναικολογικά προβλήματα. Στην Κρήτη παλαιότερα έφτιαχναν σαπούνι με τσουκνίδα για τόνωση των μαλλιών και καταπολέμηση της πιτυρίδας. Το αφέψημα από φύλα τσουκνίδας συνίσταται ως διουρητικό και καθαρτικό. Πολύ αναζωογονητική, διαθέτει ιδιότητες κατά της κόπωσης και του άγχους. Το κατάπλασμα από πολτοποιημένα φύλλα τσουκνίδας χρησιμοποιείται για τη θεραπεία των τραυμάτων.

Θυμάρι ή Θύμος: Coridothymus capitatus
Οικογένεια: Labiatae

Θάμνος φρυγανώδεις, ύψους 25-50 εκ. Βλαστοί διακλαδιζόμενοι χαμηλά, όρθιας ανάπτυξης. Σε παραθαλάσσιες περιοχές ή σε μεγάλα υψόμετρα η κόμη του παρουσιάζει μια ημισφαιρική μαξιλαροειδή εμφάνιση από το κλάδεμα του ψυχρού αέρα. Τα φύλλα είναι γραμμοειδή, σχεδόν λεία, άμισχα, διαστάσεων 4-10?1-1,5 χιλ. άνθη ροζ σπανίως λευκά, που σχηματίζουν κωνικές ταξιανθίες σαν μικρά κεφάλια (6*2 χιλ.). είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος των φρυγανικών οικοσυστημάτων των παραμεσόγειων χωρών. Φυτρώνει σε βραχώδεις βιότοπους σε υψόμετρα 0-600 μ., συνήθως σε περιοχές που γειτονεύουν με τη θάλασσα. Στην Κρήτη το συναντάμε και σε μεγαλύτερα υψόμετρα, που φτάνουν τα 1500μ. Το εμπορικό όνομα του θυμαριού στη διεθνή αγορά είναι Ισπανική ρίγανη. Πολλοί το χρησιμοποιούν ως ρίγανη γιατί έχει παρόμοια οσμή. Είναι από τα καλύτερα μελισσοτροφικά φυτά.

Η απόδοση του σε αιθέριο έλαιο κυμαίνεται από (0,5)1,5-2(5)% και τα κυριότερα συστατικά του είναι οι φαινόλες, θυμόλη, και καρβακρόλη. Έχει την ίδια περίπου σύσταση με τα αιθέριο έλαιο της ρίγανης και τις ίδιες αντιοξειδωτικές και μικροβιοκτόνες ιδιότητες. Είναι ισχυρό αντισηπτικό, αποχρεμπτικό και σπασμολυτικό. Χρησιμοποιείται σε αναπνευστικά προβλήματα, σε κρυολογήματα, πονόλαιμο, στοματικά προβλήματα και άλλα. Στην αρχαιότητα τα χορηγούσαν ως φάρμακο κατά του άσθματος, όπως γίνεται και σήμερα.

Μέσα στον τάφο του Φαραώ της Αιγύπτου Τουταγχαμών βρέθηκε ένα κλαδί θυμαριού! Προφανώς ήταν εισηγμένο στην Αίγυπτο από άλλες περιοχές στις οποίες ευδοκιμεί, ίσως από την Μινωική Κρήτη με την οποία η Αίγυπτος διατηρούσε εμπορικές σχέσεις.

Το θυμάρι χρησιμοποιείται πολύ στη κουζίνα, αρτοποιία και τη ζαχαροπλαστική. Επίσης χρησιμοποιείται, μόνο του ή σε μείγμα με άλλα βότανα, για την παρασκευή αφεψημάτων. Στην αρχαιότητα το χαρακτήριζαν «ευτελή βοτάνη» επειδή υπήρχε παντού και το χρησιμοποιούσαν οι φτωχοί.

Δίκταμο: Origanum dictamus
Οικογενεια: Labiatae

Από την αρχαιότητα ο δίκταμος θεωρούνταν πολύτιμο φαρμακευτικό φυτό και χρησίμευε ως πανάκεια σε διάφορες παθήσεις και ως θεραπευτικό των τραυμάτων.

Κατά τη μυθολογία ήταν αφιερωμένος στη θεά Αρτέμιδα γιατί βοηθούσε, όπως κι εκείνη, τις γυναίκες στον τοκετό. Για τον ίδιο λόγο οι αρχαίοι παρίσταναν το άγαλμα της θεάς με στεφάνι από το φυτό αυτό. Τον ονόμαζαν και «αρτεμίδιον» δίνοντας του το όνομα της θεάς που πλήγωνε με τα δηλητηριασμένα βέλη της αλλά γιάτρευε και τις πληγές πού προκαλούσε. Η θαυματουργή δύναμη του φυτού εκθειάζεται μέχρι και τον 4ο μ.Χ. αιώνα από 24 διαφορετικούς συγγραφείς.

Είναι ενδημικό φυτό της Κρήτης, και φυτρώνει από την επιφάνεια της θάλασσας ως τα 1600 μ. Αποτελούσε ένα πολύτιμο είδος για το εξαγωγικό εμπόριο του νησιού.

Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε τον κρητικό δίκταμο στην Κω για την χολή, τα πνευμόνια και σαν κατάπλασμα στα πρηξίματα.

Ο Διοσκορίδης μεταχειριζόταν το φυτό για να γιατρεύει τραύματα από πολεμικά όπλα.

Με το δίκταμο ή Αφροδίτη θεράπευσε τον Αινεία στον Τρωικό Πόλεμο (Βιργίλιος Αίν. 1 2.412). Την πιο φανταστική όμως ιστορία για τη δύναμη του δίκταμου μας την λέει ο Αριστοτέλης: όταν τα αγριοκάτσικα στον Ψηλορείτη δέχονταν τα δηλητηριασμένα βέλη των κυνηγών έτρωγαν δίκταμο, και έτσι απόβαλαν τα βέλη και έκλειναν οι πληγές τους.

Ό Θεόφραστος επανάλαβε την ιστορία του μεγάλου του δάσκαλου και ο μύθος αυτός εξακολούθησε ν’ απασχολεί τους ξένους περιηγητές μέχρι τον 1 7ο αιώνα. Στο μεσαίωνα, τα μοναστήρια έφτιαχναν ένα ποτό, πού είχε μέσα δίκταμο, και σήμερα ακόμα τα καλά βερμούτ αρωματίζονται με δίκταμο.

Ο δίκταμος φυτρώνει αφθονος στις απότομες πλαγιες του Αγιερινιωτικου φαραγγιου, καθως και στα γκρεμνα πανω απ το χωριο Κουστογερακο, που βρισκεται στην ευρυτερη περιοχη του φαραγγιου, ακομη και στους βραχους της παραλιας της Σουγιας.

Σέλινο: Apium graveolens
Οικογενεια: Umpeliferae

Το σελινο με 2χ=22 χρωματοσωματα, δηλαδη το Apium graveolens var.Dulce ( το σελινο φυλλο ), όπως και το σελινο κεφαλι , Apium graveolens var. Rapaceum ανηκουν στην οικογενεια των σκιαδανθων. Η πασαλωδης ριζα του σελινου κοβεται στην μεταφυτευση. Το ριζικο του συστημα είναι επιπολαιο και γιαυτο απαιτει πλουσιο εδαφος και συχνα ποτισματα. Στο σελινο κεφαλι η ριζα εξογκουται και χρησιμευει σαν κεντρο συγκεντρωσης θρεπτικων στοιχειων. Τα φυλλα του είναι συνθετα μικρα, υψους μεχρι 80 cm, τα δε σκιαδια των λουλουδιων βγαινουν το δευτερο χρονο από τη σπορα του σε μακρυ στελεχος 60-80 cm.

 Είναι φυτο ανθεκτικο σε χαμηλες θερμοκρασιες (αντεχει μεχρι -3C). Οι αρχαίοι Έλληνες φαίνεται ότι θεωρούσαν το σέλινο φυτό πένθιμο, γιατί στόλιζαν μ’ αυτό τους τάφους. Οι πενθούντες συγγενείς έφτιαχναν στεφάνια από σέλινο όταν συνόδευαν το νεκρό στη τελευταία του κατοικία. Με σέλινο στέφονταν οι αθλητές των Νεμέων Αγώνων που γίνονταν στη μνήμη του Αρχέμονα, γιου του βασιλιά της Νεμέας επειδή πέθανε δαγκωμένος από φίδι που ήταν κρυμμένο μέσα στο σέλινο.

Το εκτιμούσαν σαν φυτό με ωραία μυρωδιά αλλά και σαν φαρμακευτικό. Απέδιδαν στο σέλινο πολλές θεραπευτικές ιδιότητες: τονωτικό, διουρητικό και αντιπυρετικό. Επίσης το χρησιμοποιούσαν κατά της δυσπεψίας, της δυσοσμίας του στόματος, της δυσκοιλιότητας, της εμμηνορραγίας και για την επούλωση των τραυμάτων. 

Η ρίζα του έχει φήμη αφροδισιακού, φήμη που μάλλον ξεκίνησε από την αρχαία Ελλάδα, ήταν γνωστή στην αρχαία Ρώμη και ευρέως διαδεδομένη κατά το Μεσαίωνα. Το σέλινο χρησιμοποιείται σαν συστατικό σκευασμάτων για θεραπείες από αρθριτικά και δυσπεψίες, στην πρακτική ιατρική όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί βράζοντας τη ρίζα από το σέλινο για να αντιμετωπίσουμε το διαβήτη, τα άλατα και τους ρευματισμούς.

Αμπερόριζα ή Αρμαρόρριζα: Pelargonium odoratissimum
Οικογένεια: Geraniaceae

Ποώδες φυτό, πολυετές, ύψους 0,5-1 μ. σε μορφή ημισφαιρικού θάμνου, με καταγωγή από Νότια Αφρική. Φύλλα χνουδωτά, ρυτιδωτά, ωοειδή, βαθιά σχισμένα, έλλοβα, πολύ εύοσμα άνθη λιλά, σε μπουκέτα στις άκρες των βλαστών. Φυτό ανθεκτικό στην ξηρασία και ευδοκιμεί σ’ όλα τα εδάφη.

Η λαϊκή ιατρική θεραπεύει με αφέψημα αμπερόριζας τα πεπτικά προβλήματα και με το χυμό της δερματικά νοσήματα. Επίσης, θεωρείται ηρεμιστικό και καταπραϋντικό.

Χρησιμοποιείται για να αρωματίσει γλυκά με φρούτα. Επίσης χρησιμοποιείται σε αφέψημα, μόνο του ή μαζί με άλλα βότανα.

Μαλοτήρας ή τσάι του βουνού: Sideritis syriaca
Οικογένεια: Labiatae

Το είδος αυτό αποτελείται από δύο υποείδη, τα ssp. syriaca και ssp. nusairiensis. Το πρώτο είναι ενδημικό της Κρήτης και το δεύτερο απαντάται στη Μικρά Ασία και τη Συρία. Θάμνος με ημιξυλώδεις όρθιους βλαστούς ύψους 20-50 εκ. Όλο το φυτό καλύπτεται από υπόλευκο πυκνό τρίχωμα. Τα φύλλα της βάσης είναι ωοειδή-σπατουλοειδή (20-35 7-10 χιλ.) με μίσχο 5-10 χιλ. τα φύλλα των βλαστών είναι γραμμοειδή ή επιμήκη-ελλειψοειδή, σχεδόν άμισχα (15-505-10 χιλ.). ταξιανθία σε σπονδύλους μήκους 5-20 χιλ., άνθη κίτρινα. Απαντάται και σ? όλα τα βουνά σε υψόμετρο 1000-2000 μ. Το φυτό έχει σχεδόν εξαφανιστεί λόγω της συλλογής και της υπερβόσκησης.

Ο Μαλοτίρας συγχέεται με το Στάχυ τον κρητικό (Stachys cretica) με τον οποίο μοιάζει πολύ. Ουδεμία σχέση έχει με τη «σιδηρίτιδα» του Διοσκουρίδη, ο οποίος με το όνομα αυτό εννοεί το Στάχυ τον κρητικό. Έχει μικρή περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο (0-0,2 %).

Είναι ευεργετικό κατά των παθήσεων του κυκλοφορικού συστήματος λόγω των περιεχομένων σ’ αυτό φλαβονοειδών. Η λαϊκή ιατρική το συνιστά ως διουρητικό, για προβλήματα της πέψης, για την αντιμετώπιση των κρυολογημάτων, του βήχα και των αναπνευστικών προβλημάτων.

Κρόκος ή Ζαφορά ή Σαφράν: Crocus sativus
Οικογένεια: Iridaceae

Ενδημικό φυτό της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της δυτικής Ασίας. Είναι πόα βολβώδη, πολυετής που σήμερα καλλιεργείται συστηματικά. Στην Ελλάδα παράγεται εξαιρετικός κρόκος, στην περιοχή του χωριού Κρόκος Κοζάνης. Άνθη 1-2 ανά βολβό, σε χρώμα ιώδες (ανοικτό), σε αστεροειδές σχήμα και ανοίγουν τη νύχτα. Τα στίγματα του (το κάθε φυτό έχει τρία) έχουν χρώμα πορτοκαλί. Χρειάζονται πάνω από 1000000 άνθη για να παραχθεί μισό κιλό κρόκος.

Πολύτιμο φυτό κατά την αρχαιότητα, υπάρχουν σήμερα πολλά αρχαιολογικά τεκμήρια που αποκαλύπτουν τη σημασία του. Ο κροκοσυλλέκτης, η τοιχογραφία του μινωικού ανακτόρου της Κνωσού, δείχνει ένα πίθηκο να συλλέγει άνθη κρόκου. Στην προϊστορική Σαντορίνη βρέθηκαν και άλλες τοιχογραφίες. Η συλλογή του κρόκου φαίνεται να είναι μια πράξη με τελετουργικό χαρακτήρα. Ήταν επίσημη γιορτή του μινωικού κόσμου και είναι πιθανόν να συνέδεε τη συλλογή του κρόκου με το τελετουργικό πέρασμα από την παιδική ζωή στην ενηλικίωση.

Οι κροκοσυλλέκτριες που απεικονίζονται στις τοιχογραφίες είναι ωραίες κοπέλες με γιορτινές φορεσιές και εξαιρετικά κοσμήματα! Η συγκομιδή του κρόκου σχετίστηκε με τη Μεγάλη Μητέρα, τη Μητέρα-Θεά του προϊστορικού κόσμου στην οποία, μάλιστα, αφιέρωναν την ετήσια παραγωγή.

Ο ρόλος του κρόκου ήταν πάντα πολλαπλός: Καρύκευμα, ίαμα και πολύτιμη χρωστική ύλη από την οποία, μάλιστα, έβαψαν τα πιο ωραία υφάσματα του αρχαίου κόσμου. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι αναφέρεται από τον Όμηρο μέχρι και τους ελάσσονες συγγραφείς της αρχαιότητας. Φαίνεται πως όσοι συμμετείχαν στα συμπόσια των αρχαίων Ελλήνων φορούσαν στεφάνια με διάφορα άνθη. Ανάμεσα στα άνθη αυτά ήταν και ο κρόκος! Πίστευαν πως τα στεφάνια από κρόκο οδηγούσαν σε ήρεμο ύπνο.

Τα στίγματα του άνθους περιέχουν κροκίνη, μια χρωστική καροτίνη. Είναι τόσο ισχυρή που μπορεί να χρωματίσει το νερό ακόμη και σε διάλυση 1:100000! Σε μεγάλες ποσότητες τα στίγματα του κρόκου είναι πολύ τοξικά. Για περισσότερα από 3000 χρόνια ο κρόκος φαίνεται να χρησιμοποιείται ευρύτατα στις θεραπευτικές πρακτικές.

Ο Ιπποκράτης τον συνιστούσε για την αντιμετώπιση παλαιών και πρόσφατων τραυμάτων, επί ελκών των γεννητικών οργάνων και άλλα νοσήματα. Ο Διοσκουρίδης έγραψε ότι έχει μαλακτικές, πεπτικές και διουρητικές ιδιότητες και ότι εμποδίζει το μεθύσι, είναι αφροδισιακός. Από την εποχή του Διοσκουρίδη, πάντως, γνώριζαν ότι είναι θανατηφόρος αν καταναλωθεί σε μεγάλη ποσότητα.

Στην αρχαιότητα αρωμάτιζε κρασιά! Δίνει χρώμα, γεύση και άρωμα.

Μαστίχα Χίου ή Μαστιχόδενδρο ή Σχίνος ο Μαστιχοφόρος: Pistacia lentiscus var. Chia
Οικογένεια: Anacardiaceae

Είναι θάμνος αειθαλής ύψους 2-3 μέτρα και αναπτύσσεται με μεγάλη βραδύτητα. Την πλήρη ανάπτυξη του την παίρνει μετά από 40-50 χρόνια. Από το 5ο χρόνο αρχίζει να δίνει μαστίχα. Ζει πάνω από 100 χρόνια.

Η μαστίχα είναι μια ουσία αρωματική και ρητινώδης που βγαίνει από τον κορμό και τα κυριότερα κλαδιά του μαστιχόδενδρου. Η έκκριση αυτή βοηθιέται χαράζοντας τον κορμό ή τα κλαδιά με αιχμηρό εργαλείο. Η μαστίχα εμφανίζεται στα χαραγμένα σημεία σαν δάκρυ.

Η μαστίχα καταπολεμά το ελικοβακτήριο του πυλωρού. Χρησιμοποιείται για τη παρασκευή χειρουργικών ραμμάτων καθώς σε αλοιφές ενάντια στα εγκαύματα, στα κρυοπαγήματα, σε δερματικές παθήσεις και στην παρασκευή εμπλάστρων. Μελετάται από Πανεπιστήμια της Ελλάδας και του Εξωτερικού η δράση της μαστίχας στον σακχαρώδη διαβήτη, χοληστερίνη και στα τριγλυκερίδια.

Το μαστιχέλαιο χρησιμοποιείται τόσο ως άρωμα, όσο και ως σταθεροποιητής αρώματος. Επίσης χρησιμοποιείται ως βασικό στοιχείο στη παρασκευή καλλυντικών.

Τέλος χρησιμοποιείται πολύ στη ζαχαροπλαστική, στη ποτοποιία και στη παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων.

Ένας από τους λόγους που η Ελλάδα αποτελεί σημαντική περιοχή για την ευρωπαϊκή φύση είναι η ιδιαιτερότητα της χλωρίδας που υπάρχει σ’ αυτή. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περισσότερα από 5500 είδη φυτών, από τα οποία πάνω από 1000 είναι ενδημικά.

Η αξία όλων αυτών των ειδών είναι θεμελιώδους σημασίας, αφού αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία και την επιβίωση των περισσοτέρων οικοσυστημάτων. Όλα αυτά τα είδη συνεισφέρουν στη διατήρηση των περιβαλλοντικών συνθηκών που απαιτούνται για τη δική μας επιβίωση. Και όλα αυτά γιατί:

1. Ρυθμίζουν το κλίμα και διατηρούν την ποιότητα της ατμόσφαιρας, διατηρώντας το κατάλληλο επίπεδο οξυγόνου, μέσο της φωτοσύνθεσης.

2. Καθαρίζουν το νερό και σταθεροποιούν την υδρολογία των περιοχών κατακρατώντας τα επιφανειακά νερά.

3. Συνεισφέρουν στη διαδικασία σχηματισμού του εδάφους, διασφαλίζοντας τη γονιμότητα του εδάφους μέσω της ωρίμανσης, καθώς και την απόθεση και μεταφορά των ουσιωδών θρεπτικών στοιχείων.

4. Αφομοιώνουν τα απόβλητα και απορροφούν και καταστρέφουν τους ρύπους.

Η ποικιλία ειδών του φυτικού βασιλείου είναι πολύ σημαντική για την ανθρώπινη υγεία. Για αιώνες σχεδόν όλες οι ιατροφαρμακευτικές θεραπευτικές μέθοδοι βασίζονται κυρίως σε φυτικά παράγωγα. 

Αυτές οι μέθοδοι παραμένουν ουσιώδεις ακόμη και σήμερα, καθώς η παραδοσιακή ιατρική χρησιμοποιείται εκτεταμένα για τη βασική ιατροφαρμακευτική φροντίδα σε πολλές χώρες. Η σύγχρονη ιατρική δείχνει έντονο ενδιαφέρον για αυτούς τους πόρους, ελπίζοντας στην ανακάλυψη νέων θεραπειών και φαρμάκων.

Παρόλο αυτές τις ευεργετικές προσφορές της χλωρίδας στο άνθρωπο και γενικότερα στη λειτουργία του περιβάλλοντος, ο άνθρωπος με τις ενέργειες του (δραστηριότητες), τείνει να καταστρέψει όλη αυτή την ωφέλεια., καταστρέφοντας μεγάλο μέρος από τα είδη της χλωρίδας.

* Ένας λόγος εξαφάνισης μεγάλου μέρους από το φυτικό βασίλειο είναι η εισαγωγή, σκόπιμη ή τυχαία, ξενικών ειδών τα οποία διαταράσσουν τη λειτουργία των οικοσυστημάτων, π.χ. ο ευκάλυπτος.

* Ένας δεύτερος λόγος είναι η μορφή που έχει πάρει η σημερινή γεωργία, η οποία χαρακτηρίζεται από μονοκαλλιέργειες (εντατικής μορφής γεωργίας) και άφθονη χρήση αγροχημικών προϊόντων. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η γενετική ποικιλότητα και εξαφανίζονται πολλά είδη.

* Επίσης ένας άλλος λόγος είναι η καταπάτηση από τον άνθρωπο μέχρι τελευταίο σημείο γης, είτε για δημιουργία κατοικίας είτε για δημιουργία καλλιεργήσιμης γης.

* Τέλος η συνήθεια ορισμένων συλλεκτών να «κλέβουν» και ένα κομμάτι της φύσης από όποια χώρα επισκέπτονται, καθώς και η ανεξέλεγκτη ελεύθερη βόσκηση έχει οδηγήσει στην εξαφάνιση πολλών ειδών του φυτικού Βασιλείου.

Η καταστροφή του φυτικού βασιλείου έχει σαν αποτέλεσμα τη καταστροφή του ζωικού βασιλείου αφού έχει άμεση εξαρτήσει από αυτό.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι η ανάγκη προστασίας του συνόλου της χλωρίδας που υπάρχει είναι αναγκαία και κυρίως η προστασία των ενδημικών ειδών (αυτά τα είδη υπάρχουν σε μια συγκεκριμένη περιοχή, σε μικρό αριθμό και δεν υπάρχουν πουθενά αλλού). Ο εντοπισμός και η προστασία περιοχών με υψηλό ενδημισμό μπορεί να λειτουργήσει σαν ομπρέλα για την προστασία άλλων πιο κοινών και ευρυτοπικών ειδών. 

Τα ενδημικά είδη δεν υπάρχουν πουθενά αλλού και επομένως αντιπροσωπεύουν σημαντικές γονιδιακές δεξαμενές ενώ είναι συχνά τα πρώτα που επηρεάζονται από την εισβολή ξενικών ειδών. Επομένως, πρέπει να υπάρχει εγρήγορση και πρακτικές θεωρήσεις που θα αποτρέπουν τέτοια αποτελέσματα που έχουν επιπτώσεις σε παραγωγικούς τομείς όπως η γεωργία και η κτηνοτροφία. Χαρισματικοί ενδημικοί οργανισμοί έχουν σημαντική οικοτουριστική αξία και μπορεί παράλληλα να αποτελέσουν εθνικά ή τοπικά σύμβολα.

Τέλος, τα ενδημικά είδη μπορεί να είναι ευαίσθητοι δείκτες ανθρώπινης επέμβασης, όπως π.χ. αλλαγές στο τοπίο. Η έρευνα των ενδημικών ειδών μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων και πιο αξιόπιστων κριτηρίων στη διαμόρφωση των εθνικών, ευρωπαϊκών και παγκοσμίων καταλόγων προστασίας των ειδών.